Γράφει η Ιλέην Ρήγα
Στη σύγχρονη λογοτεχνία, κυριαρχεί συχνά μια βαβούρα από φωνές που εκλιπαρούν, ουρλιάζουν, προκαλούν με τις λέξεις, διψώντας για προσοχή πολύ περισσότερο από ό,τι για έκφραση. Όμως, το βιβλίο «Μήτερ Ημών», η πρώτη ποιητική συλλογή της Μαρίνας Παπούλα, ανήκει σε αυτήν τη σπάνια κατηγορία έργων που σε προσκαλούν να διαβάσεις τις σκέψεις μιας αυθεντικά ανήσυχης ψυχής, να νιώσεις τη γλώσσα σαν αίμα που ρέει πάνω στο χαρτί.
Από την έκδοσή της, τον Ιούλιο του 2024 (εκδ. Βακχικόν), η συλλογή λειτουργεί σαν μια εσωτερική προσευχή, όχι θρησκευτικού τελετουργικού, αλλά μια ιερή εξομολόγηση, μια παραδοχή ευαλωτότητας που δεν φοβάται να εκτεθεί. Οι στίχοι της, λίγοι και κοφτοί σαν ξέπνοες ανάσες, μοιάζουν να χτίζουν έναν δικό τους διάλογο με τη μνήμη, το σώμα, την απώλεια, την εξέγερση. Ποίηση αντιπολεμική, αναρχική και ευλαβική συγχρόνως, βαθιά ανθρώπινη που αναβλύζει ένταση, πάθος, αλλά και που συγχρόνως είναι καθαρή, και ακατέργαστη, ακριβώς όπως πρέπει να είναι η ποίηση που επαναστατεί.
Στη φωνή της ποιήτριας η πίκρα και ο θυμός γίνονται ένα και η ένταση των λέξεων εκρήγνυται σε κάθε στροφή. Οι στίχοι που σε καλωσορίζουν στο οπισθόφυλλο (Είμαι ένα ποτήρι γι’ απόψε. / Ένα ποτήρι ξεχειλισμένο. Από πίκρα) είναι μια δημόσια παραδοχή εσωτερικής θύελλας, ένα κάλεσμα στον αναγνώστη να νιώσει και ο ίδιος στη φλέβα του τον παλμό του έργου.
Η Μαρίνα Παπούλα, γεννημένη το 1994 στον Πειραιά και κάτοικος σήμερα του Κυπαρισσίου Λακωνίας, έφερε την πρώτη αυτή συλλογή στη ζωή ως βαθιά προσωπική εμπειρία με τη γλώσσα και το συναίσθημα. Η επιλογή της να ζει στα νότια, σε μια μυστηριακή σχεδόν επαρχία όπου στο τοπίο της η θάλασσα και ο ορίζοντας γλυκοφιλιούνται, μοιάζει να έχει διαποτίσει τη γραφή της: το έργο της δεν πηγάζει μόνο από τη λογική της σκέψης, αλλά και από την ψυχή του τόπου, από τον ήχο της σιωπής, τη συνείδηση του σώματος αλλά και το αίσθημα ευθύνης που θα έπρεπε να βαραίνει κάθε ποιητή: αυτό της κοινωνικής δικαιοσύνης. Γιατί, κακά τα ψέματα, η τέχνη -και κατά συνέπεια η ποίηση-, έχουν και θα πρέπει να έχουν κοινωνικό και πολιτικό πρόσημο.
Αυτή η πρώτη συλλογή, παρά το μικρό της μέγεθος, τραβά τον αναγνώστη στην καρδιά των γεγονότων. Μιλά για τον άνθρωπο και τις μύχιες κουβέντες του με το ίδιο του το είναι, για την απόγνωση και την επιθυμία, για λέξεις που σ’ αγγίζουν θαρρείς και έχουν σάρκα.
Μπορεί η πένα της Παπούλα σε κάποιον να μοιάζει ωμή, στην πραγματικότητα όμως πρόκειται για μια ποιητική ψυχή που εκφράζεται ξεγυμνωμένη από καθωσπρεπισμούς και δηθενιές. Η αμεσότητά της γίνεται ένα νέο λυρικό μοτίβο, μια αυθεντική κραυγή που μιλά για τα κακώς κείμενα του σήμερα, που εμπνέεται από την ασχήμια της σύγχρονης ιστορίας και την καταγράφει ώστε να μην ξεχαστεί, να μην χαθεί και αυτή στη λήθη της αναισθησίας και της αποχαύνωσης.
Η Παπούλα εμπνέεται από το σήμερα, το τώρα, η ποίησή της αναπνέει τον ίδιο μολυσμένο αέρα με τον αναγνώστη. «Η ιστορία μιας Ιρανής», που είναι αφιερωμένο στη Μαχσά Αμίνι, είναι ένα από τα πιο συγκλονιστικά κείμενα της συλλογής, όπως και το «Ένας πλάγιος λόγος στο ρήγμα», όπου η απόγνωση πρέπει να ηττηθεί για να νικήσει η ζωή. Στην «Αμνησία», η ποιήτρια μας ρωτά με αυθάδεια «Πώς τόλμησες να θυμηθείς πώς σε λέγαν πρώτα», και αλήθεια, πώς τολμήσαμε; Ακόμα και ο έρωτας εκφράζεται στην πιο άγρια και συγχρόνως ειλικρινή μορφή του.
Η υποψηφιότητα της Παπούλα στα Κρατικά Βραβεία Λογοτεχνίας 2025, στην κατηγορία του πρωτοεμφανιζόμενου συγγραφέα, είναι αναγνώριση μιας φωνής που ξεπροβάλλει μέσα από τις ρωγμές της εποχής μας, μια φωνή που μοιάζει να ορίζει εκ νέου τι σημαίνει σήμερα ελληνική ποίηση, που υπενθυμίζει στους σύγχρονους -ή στους εν δυνάμει- ποιητές ότι η ποίηση είναι χρέος. Γιατί, αν δεν επαναστατήσουν οι ποιητές, τότε πράγματι, «αυτός ο κόσμος δεν είναι φτιαγμένος για ποιητές».
Και αν αποδεχθούμε πως η ποίηση είναι μια προσευχή που δεν περιμένει απάντηση, τότε δεν μένει παρά να παραδεχθούμε πως το «Μήτερ Ημών» είναι η προσευχή που συνεχίζει ν’ αντηχεί στα ανίερα δωμάτια της άσπιλης ψυχής.
