Οι υψηλότερες θερμοκρασίες, οι ήπιοι χειμώνες και τα ακραία καιρικά φαινόμενα δημιουργούν πλέον ιδανικές συνθήκες για την εξάπλωση και τη μακρόχρονη παρουσία των κουνουπιών. Η υπερθέρμανση του πλανήτη έχει ως αποτέλεσμα την εμφάνισή τους ακόμη και σε περιοχές που μέχρι πρότινος θεωρούνταν «απαλλαγμένες», όπως η Ισλανδία, όπου καταγράφηκε πρόσφατα για πρώτη φορά είδος κουνουπιού.
Όπως εξηγεί στο ΑΠΕ-ΜΠΕ ο δρ Αντώνιος Μιχαηλάκης, ερευνητής–εντομολόγος στο Μπενάκειο Φυτοπαθολογικό Ινστιτούτο και μέλος του Επιστημονικού Συμβουλίου του ΕΟΔΥ, τα έντομα αντιλαμβάνονται άμεσα ακόμα και μικρές μεταβολές της θερμοκρασίας, στοιχείο κρίσιμο για την επιβίωσή τους. Έτσι, η παραδοσιακή εποχικότητα της παρουσίας τους έχει πλέον ανατραπεί.
Κουνούπια
Ο βιολογικός κύκλος των κουνουπιών εξαρτάται άμεσα από τη θερμοκρασία και την παρουσία νερού. Οι έντονες βροχοπτώσεις σε συνδυασμό με υψηλές θερμοκρασίες άνω των 30°C ευνοούν τη ραγδαία αύξηση των πληθυσμών τους, ακόμη και σε περιοχές όπου παλαιότερα δεν επιβίωναν.
Στη Μεσόγειο, όπως τονίζει ο δρ Μιχαηλάκης, παρατηρείται πλέον σχεδόν δωδεκάμηνη δραστηριότητα των εντόμων, γεγονός που αυξάνει και τον κίνδυνο μετάδοσης νοσημάτων. Το κοινό κουνούπι (Culex pipiens), βασικός φορέας του ιού του Δυτικού Νείλου, παραμένει ενεργό σχεδόν όλο το έτος, ιδιαίτερα σε περιοχές με ήπιους χειμώνες και ευνοϊκά μικροκλίματα, ακόμη και μέσα σε κατοικίες.
Το κουνούπι – τίγρης και οι νέες απειλές
Πέρα από το κοινό κουνούπι, στην Ελλάδα έχει πλέον εγκατασταθεί και το Ασιατικό κουνούπι τίγρης (Aedes albopictus), με ημερήσια δραστηριότητα και δυνατότητα μετάδοσης ιών όπως Dengue, Chikungunya και Zika. Αν και η αυτόχθονη μετάδοση παραμένει σπάνια, ο κίνδυνος αυξάνεται σε περίπτωση εισαγόμενων κρουσμάτων.
Οι ήπιοι χειμώνες έχουν επιμηκύνει τη δραστηριότητά του, με καταγραφές ακόμη και μέσα στον Ιανουάριο, ενώ η παρουσία αυγών κατά τη διάρκεια του χειμώνα αποδεικνύει την προσαρμογή του στα νέα κλιματικά δεδομένα.
Κόστος, ανισότητες και επιχειρησιακή πίεση
Η παρατεταμένη παρουσία των κουνουπιών μεταφράζεται σε αυξημένο κόστος για τα νοικοκυριά, αλλά και σε επιπλέον επιχειρησιακή πίεση για δήμους και περιφέρειες, οι οποίοι καλούνται να επεκτείνουν τα προγράμματα καταπολέμησης πέρα από τους θερινούς μήνες.
Παράλληλα, κοινωνικοοικονομικοί παράγοντες, όπως κακές υποδομές, στάσιμα νερά και προβλήματα καθαριότητας, ευνοούν την ανάπτυξη μεγάλων πληθυσμών, ιδίως σε περιοχές με χαμηλότερο βιοτικό επίπεδο. Σε περιοχές με μεγάλες υδάτινες εκτάσεις, όπως ο Μαραθώνας και ο Σχινιάς, ιδιαίτερη προσοχή δίνεται και στα ανωφελή κουνούπια (Anopheles), φορείς της ελονοσίας, για τα οποία εφαρμόζονται ειδικά προγράμματα ελέγχου.
Το Aedes aegypti και οι επιπτώσεις του
Ένα ακόμη είδος που προκαλεί ανησυχία είναι το Aedes aegypti, βασικός φορέας του δάγκειου πυρετού, το οποίο έχει ήδη εντοπιστεί σε γειτονικές χώρες. Αν και δεν έχει καταγραφεί στην Ελλάδα, λαμβάνονται προληπτικά μέτρα, κυρίως στα αεροδρόμια, με αυστηρούς ελέγχους και εφαρμογές βιοκτόνων σε αεροσκάφη από περιοχές υψηλού κινδύνου.
Μια αλυσίδα που πρέπει να λειτουργήσει
Η αντιμετώπιση της νέας πραγματικότητας απαιτεί συνεργασία κράτους, αυτοδιοίκησης και πολιτών. Όπως τονίζει ο δρ Μιχαηλάκης, η επιτυχία εξαρτάται από τη λειτουργία όλων των κρίκων της αλυσίδας, με έμφαση στην ενημέρωση και την εκπαίδευση των πολιτών.
«Τα κουνούπια δεν γνωρίζουν σύνορα ούτε ιδιοκτησίες», επισημαίνει, υπογραμμίζοντας ότι χωρίς συντονισμένη δράση και υπευθυνότητα σε όλα τα επίπεδα, οι συνέπειες στη Μεσόγειο θα είναι ακόμη εντονότερες.
